صفحه اصلی » مطالب روانشناسی » روان‌بیان » روانشناسی » روانشناسی ورزش چیست؟ چه انواعی دارد؟

روانشناسی ورزش چیست؟ چه انواعی دارد؟

اگرچه تعاریف زیادی از روانشناسی ورزش ارائه شده است، اما هیچ تعریف جامع و مورد توافقی از آن وجود ندارد!


تعریف روانشناسی ورزش

  • روانشناسی ورزش چیست؟
  • تفاوت آن با سایر زیرشاخه‌­های روانشناسی چیست؟ چه ارتباطی با علوم ورزشی دارد؟
  • انواع گرایش‌های روانشناسی ورزش کدامند؟

فدراسیون اروپایی روانشناسی ورزش در جایگاه شماره #1 خود (1995) پیشنهاد کرد که روانشناسی ورزش مطالعه­‌ی مبانی روانشناختی، فرآیندها و پیامدهای روانشناختی فعالیت­‌های ورزشی یک یا چند فردی ‌است که عامل آن فعالیت هستند. این تعریف نشان می­‌دهد که روانشناسی ورزش تلاش می­‌کند تا عملکرد ورزشکار را بهبود بخشد و به آن­ها کمک کند تا تمرکز بیشتری داشته باشند، با استرس­‌های رقابتی مقابله کنند و به صورت کارآمدتری ورزش کنند. علاوه بر این، روانشناسی ورزش همچنین به دنبال تاثیرات مشارکت طولانی مدت ورزشکاران در مجموعه رقابت­­‌ها بر توسعه و ارتقا منابع شخصی آن­ها، می‌­باشد.

روانشناسی ورزش

اصطلاح ورزش به عنوان یک اصطلاح شامل موارد متعددی همچون؛ انواع گوناگون ورزش، تمرین و سایر فعالیت‌های بدنی می­‌باشد. این نوع فعالیت­های بدنی در سایر مجموعه‌­ها نیز مانند: سازمان تربیت بدنی، اوقات فراغت، بازتوانی و توانبخشی مورد استفاده قرار می‌­گیرد.

یک ویژگی مهم دیگر روانشناسی ورزش ماهیت مضاعف بودن آن است. از طرفی، یک بخش از روانشناسی و از طرفی اساس دانش آن مرتبط با علوم ورزشی است که متمرکز بر درک فعالیت انسان در زمینه خاص می­‌باشد. بنابراین در سطح کاربرد، این دو منبع دانش به درک بهتر فرد، محیط و جنبه‌­های کلیدی فعالیت ورزشی کمک می­‌کنند.

گرایش­‌های عمده در روانشناسی ورزش

  • تمرکز عمده پژوهش‌­های روانشناسی ورزش چیست؟
  • جهت­‌گیری­‌های اساسی در کاربرد اصول روانشناختی برای ورزشکاران، تیم­‌ها و مربیان چیست؟

دو حوزه‌­ی مهم در روانشناسی ورزش با دو گرایش کاربردی متفاوت وجود دارد. اول تمرکز بر درک عوامل روانشناختی موثر بر عملکرد ورزشکار و نحوه­‌ی ادراک ورزشکار از توانایی بالقوه خود. جنبه­‌ی کاربردی در اینجا شامل “تمرین‌­های با کیفیت بالا”، “عملکرد مطلوب یا بهینه” و “بازتوانی مناسب” برای ورزشکاران در سطح انفرادی و تیمی می‌­باشد. دومین هدف مهم روانشناسی ورزش، درک چگونگی رشد و پیشرفت ورزشکار به اضافه بررسی مزایا و معایب مشارکت­ ورزشی چندساله و مداوم آن­هاست. جنبه‌­ی کاربردی این هدف شامل ضرورت کمک به یک ورزشکار برای سازگاری با جابجایی شغلی و ایجاد تعادل بین ورزش و سایر حوزه‌­های زندگیست.

در ورزش­های گروهی این امر همچنین شامل پرداختن به مسائل تیم­سازی و کمک به تک تک ورزشکاران برای حفظ تعادل میان علایق و ارزش­های فردی و تیمی است.

در ورزش‌­های رقابتی، روانشناسان کاربردی با افراد سالم، با انگیزه و تلاشگری که دائما به دنبال ارتقا، موفقیت، تحقق توانایی بالقوه خود و رشد شخصی هستند، سروکار دارند. بنابراین تمرکز بر افزایش عملکرد ورزشی و رویکرد توانمندسازی آن، منعکس کننده‌­ی ماهیت مثبت، فعال و سازنده روانشناسی ورزشی کاربردی است. این تاکید ویژه بر روانشناسی مثبت یا روانشناسی منابع و توانایی انسان در روانشناسی ورزش چیز جدیدی نیست، بلکه کاری است که روانشناسان ورزش در طول 25 سال گذشته انجام می­‌داده‌­اند. با این حال، هنوز ضرورت فوری برای توجه به نگرانی‌­های فعلی ورزشکاران و مربیان در کنار بررسی دقیق­‌تر تجربیات موفق آن­ها با پر کردن شکاف موجود بین رویکردهای فردی و گروهی، وجود دارد.

بنابراین ادعا می‌­شود روانشناسی ورزش، روانشناسی ارتقا و توسعه فردی و ورزشی است به اضافه اینکه از ابتدا در جهت تشخیص و شناسایی منابع شخصی برای تسهیل  و تداوم عملکرد موفق و تحقق توانمندی بالقوه فرد، گام برداشته است.

روانشناسان ورزش چگونه کار می‌­کنند؟ روانشناسان ورزش کاربردی چه کسانی هستند؟

 چه کاری انجام می­‌دهند و چگونه با ورزشکاران، تیم­ها و مربیان کار می‌­کنند؟

این سوالات برای درک وظایف روانشناسان ورزش در رقابت­های ورزشی ضروری است.

 در درجه اول روانشناسان ورزش به عنوان یک گروه تخصصی، متخصصانی با زمینه‌­های مختلف و متنوع ارائه می­‌دهند. آن­ها به صورت بالینی و آموزشی در حوزه‌­های مختلفی همچون مشاوره، درمان­‌های روانی، ارتقا عملکرد فردی، روانشناسی شخصیت و روانشناسی اجتماعی؛ فعالیت داشته­‌اند. با این وجود، تخصص آن­ها هرچه باشد، همه­‌ی آن­ها نه تنها در روانشناسی، بلکه در علوم ورزشی نیز باید مهارت کافی داشته باشند. این امر در ایجاد و توسعه روابط کاری با تک تک ورزشکاران، تیم­‌ها، مربیان، والدین، مدیران و … برای آن­ها کمک کننده می‌­باشد.

روانشناسی ورزش چیست

در درجه دوم پر واضح هست که علم مربیگری بر استفاده از اصول کلی متمرکز است. اما هنر مربیگری تشخیص این نکته است که چه موقع و چگونه این اصول کلی را باید به کار گرفت.

مشابه با مربیگری، به کارگیری روانشناسی ورزشی کاربردی، یک علم است و در عین حال یک هنر نیز هست. به عنوان یک علم، مبتنی بر مدل­‌های نظری متنوع و نتایج مطالعات تجربی که توصیف‌­گر موارد ضروری برای ورزشکاران در شرایط ورزشی خاص، می­‌باشد. به عنوان یک هنر، روانشناسی ورزش، بر تجارب شخصی و حرفه‌­ای مشاور بنا نهاده شده و در توانایی او برای درک یک ورزشکار در زمینه روانشناختی و انتخاب موثرترین رویکرد یا مداخلات کاربردی؛ نمایان می‌­شود. به همین دلیل مشاوران مختلف ممکن است به گونه­‌ی متفاوت با یک ورزشکار کار کنند و به یک اندازه در موفقیت او موثر باشند.

جنبه‌­های هنری و علمی، ابزارهای روانشناسِ ورزش برای کمک به ورزشکاران و مربیانی هستند که غالبا بیشتر روی علائم یا پیامدهای مشکلات روانشناختی تمرکز دارند تا بتوانند با مشکلات عینی همچون چالش‌­ها، تقاضا و خواسته­‌ها کنار بیایند.

در درجه سوم، مدل­‌های کاری سازمانی، فن آوری­‌های ارزیابی و مداخلات مبتنی بر هنجارهای خاص اخلاقی، دیگر مواردی هستند که وظایف روانشناسان ورزش را مشخص می­‌کنند.

 برای مثال پژوهش­‌های روانشناسی ورزش و خدمات موثر روانشناسی،  بر دو جنبه­‌ی مرتبط متمرکز می­‌باشد:

 الف) ارتقا عملکرد در تمرینات و مسابقات

 ب) بهینه سازی ارتباطات بین فردی و گروهی، ایجاد جو گروهی بهینه و مدیریت موثر

روانشناسان ورزش دستورالعمل و اصول متفاوتی را برای پیشرفت کار خود استفاده می­‌کنند. مواردی مثل جهت گیری به سمت عمل و پیشرفت با تاکید بر توسعه و پرورش توانایی­‌های فردی، در ازای اصلاح کمبودها؛ توانمندسازی ورزشکاران، مربیان و گروه­ها به جای وابستگی بیش از حد به متخصصان خارجی و در نهایت افزایش مشارکت و همکاری فعال میان روانشناسان ورزش، مربیان و ورزشکاران.

به طور خلاصه، کار با یک ورزشکار یا مربی حرفه­ای عموما شامل چند مرحله­‌ی عملی است:

  1. توجه و گوش دادن به شرح حال مربی و ورزشکار از وضعیت فعلی و سابقه عملکرد گذشته در جهت شناسایی موارد و نگرانی­‌هایی که باید برطرف شوند.
  2. ارائه خلاص‌ه­ای از چگونگی کنترل وضعیت­‌های مشابه ورزشی و پیشنهاد برنامه آزمایشی و کار مشترک در مورد مسئله موجود.
  3. جمع آوری داده‌­ها و ارائه بازخورد دقیق توسط تفسیر نتایج با استفاده از زبان قابل درک و فهم برای ورزشکار و مربی.
  4. تهیه یک برنامه عملیاتی برای تجزیه و تحلیل، تغییر و نظارت بر پارامترهای کلیدی دیگر.
  5. ارزیابی اثر بخشی در مراحل اولیه و پرورش یک برنام‌ه­ی مداخله فردی، با معیارهای مشخص و واضح جهت ارزیابی پیشرفت ورزشکار به صورت روزانه، هفتگی، ماهانه و فصلی.
  6. ارتباط منظم (از طریق تلفن، ایمیل و فکس) میان ورزشکار، مربی و روانشناس ورزشی نیز بخش مهمی از کار آن­ها در طول فصل است.

جلسه جمع بندی درس­‌های آموخته شده نیز روش خوبی برای جمع بندی تجارب همه شرکت کنندگان در انتهای فصل است. درک این نکته مهم است که این روش با روش سنتی که یک متخصص بیرونی به مراجع می­‌گوید چه کاری انجام دهد یا نه، تفاوت دارد. وظیفه اصلی روانشناس ورزش، توانمند سازی ورزشکار و مربی توسط رویکرد فردی است که بیشتر بر نقاط قوت و تجربیات همراه با موفقیت متمرکز است تا کمبودها و محدودیت‌­ها.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

×